Không hạn chế quyền tự chủ của NXB
Thứ hai, 29/11/2010, 16:53
Cái lý của sự thay đổi cơ chế
5 năm về trước, liên minh thị trường lịch bloc khi đó gồm 47 NXB lần đầu tiên bị “xé rào” bởi NXB Đại học quốc gia TP.HCM khi vào mùa lịch 2006. Tiếp đó, năm 2007 được coi là năm đầu tiên “thả nổi” thị trường lịch bloc với số lượng gấp tới 8 lần so với dự kiến nhu cầu lịch của xã hội do Cục Xuất bản tính toán khi đó chỉ khoảng 16-17 triệu bản. Điều này đã khiến năm 2007 trở thành năm đen tối nhất của các NXB khi có tới 3 triệu bản lịch bloc bị ế thừa và hàng chục tỷ đồng lỗ vốn. Năm 2008, khoảng 20 NXB đã chính thức rút chân khỏi thị trường lịch bloc. Từ đó tới nay, lịch bloc luôn ở vào tình trạng “cung vượt cầu” và thị trường được đánh giá là có diễn biến khó lường.
Theo ông Lý Bá Toàn, Phó Cục trưởng Cục Xuất bản (Bộ TT&TT), 4 năm qua, chỉ có khoảng 10 NXB thực sự tham gia kinh doanh lịch, số còn lại chủ yếu là “bán” giấy phép, vì vậy có thể nói thị trường lịch đang bị đối tác liên kết tư nhân thao túng. Đánh giá của Hội Xuất bản cũng thừa nhận, một số NXB do không kiểm soát được đối tác liên kết (thực chất là bán giấy phép) nên đã không quản lý được số lượng in ra, dẫn tới khủng hoảng thừa. Điều đáng nói hơn là trong khi số lượng in được nhận định là tăng lên rất nhiều nhưng doanh thu của các NXB lại giảm nên việc nộp thuế cho NSNN cũng giảm so với trước khi liên kết xuất bản lịch bloc.
Hơn thế, theo ông Nguyễn Kiểm, Cục trưởng Cục Xuất bản, nội dung in trên lịch đã có những sự cố nghiêm trọng như vụ lịch Tết 2007, ngày 29 Tết Âm lịch đã in thành mồng 2 Tết. Ngoài ra, việc đưa thông tin lên lịch cũng rất tùy tiện, đưa cả ngày sinh, ngày mất của một số nhân vật không cần thiết, đã có sự sai lệch về ngày tiết, can, chi theo âm lịch, thậm chí có loại lịch còn in sai tên nước, quốc kỳ của một số nước… “Công tác quản lý Nhà nước (QLNN) gặp rất nhiều khó khăn do việc đăng ký xuất bản tùy tiện, có năm lên tới 150 triệu bloc nhưng khi nộp lưu chiểu thì thấp hơn thực tế rất nhiều, gây thất thu thuế cho Nhà nước. Về hiệu quả kinh tế, nhìn chung là thấp và chứa đựng nhiều rủi ro”, ông Kiểm đánh giá.
.jpg)
Miếng bánh chia đều
Theo thỏa thuận xuất bản lịch bloc giữa các NXB, để tránh khủng hóa thừa hoặc thiếu cho xã hội và tạo được nguồn thu chính đáng cho các NXB, cơ sở in, phát hành, giữ được sự ổn định cho thị trường lịch bloc trong nước, Hội Xuất bản đã đề nghị cơ quan QLNN quản lý số lượng lịch bloc năm 2011 xuất bản là 16 triệu bản. Số lịch này nếu chia đều cho 60 NXB hiện là thành viên của Hội thì mỗi đơn vị sẽ phát hành 270.000 bản lịch. Các NXB thống nhất cử ra Ban điều hành xuất bản lịch bloc 2011 để phân bổ số lượng lịch; xây dựng phương thức xuất bản, in, phát hành và chia thành 4 nhóm để hoạt động. Đồng thời, quy định NXB không tham gia nhóm thì thực hiện theo nguyên tắc bình đẳng giữa các NXB về số lượng và cơ cấu lịch trên cơ sở bình quân là 270.000 bản/NXB, trong đó lịch tiểu và trung pơ luya in 8,1 triệu bản (bình quân 135.000 bản/NXB), lịch trung màu và đại 7,5 triệu bản (bình quân 125.000 bản/NXB), lịch siêu đại và cực đại 600.000 bản (bình quân 10.000 bản/nhà). Đây là một quyết định gây nhiều tranh cãi dù có tới 55/60 NXB đồng tình ký cam kết. Thậm chí có ý kiến cho rằng đây là cách làm vi phạm pháp luật cạnh tranh và kéo thị trường lịch trở về thời bao cấp.
Ông Lý Bá Toàn cho rằng, việc xác định số lượng 16 triệu bản lịch bloc cho năm 2011 cũng như 270.000 bloc/NXB không phải là con số do cơ quan QLNN áp đặt mà là do chính các NXB thống nhất trong hội nghị của Hội Xuất bản trên cơ sở thống kê dân số và kinh nghiệm phát hành hàng năm. “Chính các NXB, kể cả 5 đơn vị đứng ngoài cuộc là ĐH Quốc gia TPHCM, Sân khấu, Trẻ, ĐHSP TPHCM và ĐH KTQD HN đều đã có văn bản đề nghị Cục Xuất bản xác nhận để các NXB triển khai bước đầu là 270.000 bản, còn sau đó, nếu xã hội có nhu cầu sẽ triển khai thêm. Và trên thực tế, NXB ĐHSP TPHCM đã in 990.000 bản, ĐHQG TPHCM in gần 1 triệu bản, KTQD cũng gần 1 triệu bản. Như vậy là cơ quan QLNN chỉ xác nhận trên cơ sở đề nghị của NXB chứ không ấn định con số 270.000 như báo chí đã nói thời gian qua”, ông Toàn giải thích.
Tuy nhiên, ông Toàn cho biết thêm, thực ra cuộc tranh cãi này xuất phát từ các đối tác liên kết tư nhân, chứ không phải từ các NXB. Hơn nữa, việc các NXB tham gia nhóm hay đứng ngoài cuộc là tự nguyện. Bằng chứng là NXB ĐH KTQD ban đầu đã ký kết tham gia nhưng sau đó suy tính lại đã có công văn xin rút ra khỏi nhóm và được tôn trọng. Thậm chí, việc phát hành cũng do các nhóm đấu thầu và lựa chọn, vì thế rất vô tình là các nhóm đều chọn TCT Sách Việt Nam làm tổng đại lý, tuy nhiên ngoài ra vẫn có Công ty Sách Hà Nội, TCT Văn hóa Sài Gòn, Công ty TNHH Duyên Việt, Ai Hảo, Gia Vũ… tham gia việc phát hành lịch năm nay.
Vẫn bảo đảm tính cạnh tranh
“Có ý kiến cho rằng trong cơ chế mới này có biểu hiện vi phạm luật cạnh tranh. Nhưng nếu ngồi dự họp với các nhóm lịch và tiếp xúc với các đối tác tư nhân liên kết mới thấy thông tin về số lượng in, về cơ cấu từng loại lịch họ còn giấu nhau chứng tỏ họ đang cạnh tranh mạnh mẽ từ khi làm mẫu, thiết kế, mỹ thuật, thậm chí có những “chiêu” riêng để đem lại lợi ích và thu hút đối với khách hàng. Trong phát hành, bên cạnh sự cạnh tranh cũng có những ưu đãi về chiết khấu với các địa phương xa. Sự ưu đãi này trên thực tế cũng là một cách cạnh tranh, nhưng là cạnh tranh lành mạnh”, ông Nguyễn Kiểm dẫn giải.
Nhìn ở một khía cạnh khác, ông Kiểm cho rằng, 4 năm qua, chỉ có một vài NXB và đối tác tư nhân có lãi, dần thâu tóm và chi phối, khống chế thị trường lịch bloc. Đó mới là biểu hiện của độc quyền khi chỉ có ít pháp nhân thao túng thị trường, làm giá đối với một số loại lịch khan hiếm. Tệ hơn, những pháp nhân đó lại là tư nhân chứ không phải là các NXB. “Xuất bản lịch bloc đang chứa đựng nhiều rủi ro, nếu không thay đổi cơ chế vận hành, các NXB sẽ tiếp tục bị các cơ sở in và phát hành tư nhân tước đoạt một nguồn công việc chính đáng”, báo cáo đánh giá 5 năm thực hiện cơ chế liên kết xuất bản lịch bloc của Hội Xuất bản nhận định.
