Đề cao việc chấp hành pháp luật trong hoạt động xuất bản
Thứ tư, 15/12/2010, 14:32
Hoạt động xuất bản là một hoạt động thuộc lĩnh vực văn hóa, tư tưởng, thông qua việc sản xuất, phổ biến những xuất bản phẩm đến nhiều người nhằm giới thiệu tri thức thuộc các lĩnh vực của đời sống xã hội, giá trị văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hoá nhân loại, đáp ứng nhu cầu đời sống tinh thần của nhân dân, nâng cao dân trí, xây dựng đạo đức và lối sống tốt đẹp của người Việt Nam, mở rộng giao lưu văn hóa với các nước, phát triển kinh tế - xã hội, đấu tranh chống mọi tư tưởng và hành vi làm tổn hại lợi ích quốc gia, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Trước yêu cầu của tình hình mới, Đảng và Nhà nước ta đã đề ra những chính sách, pháp luật cụ thể nhằm tăng cường, nâng cao hiệu quả của công tác xuất bản, cùng với Chỉ thị số 22-CT/TW ngày 17/10/1997 của Bộ Chính trị, Thông tri số 01/TT-TW ngày 25/12/2001, Ban Bí thư Trung ương Đảng khóa IX đã ra Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 25/8/2004 về nâng cao chất lượng toàn diện hoạt động xuất bản. Quá trình áp dụng và thực thi các quy định pháp luật về xuất bản, Luật Xuất bản năm 1993 cũng đã được tổng kết, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện hai lần vào năm 2004 và năm 2008, nhằm đảm bảo sự ổn định và phát triển mạnh mẽ hơn nữa của hoạt động xuất bản. Trong điều kiện ngày nay, khi mà chúng ta đang tiếp tục đẩy mạnh tiến trình đổi mới, thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, hoạt động xuất bản đang tiếp tục khẳng định vai trò và vị trí quan trọng của mình trong việc cung cấp thông tin, tri thức khoa học trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, pháp luật…, thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ nâng cao dân trí, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ và nhân dân, tuyên truyền vận động nhân dân thực hiện tốt các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, cổ vũ, động viên nhân dân tích cực thực hiện các nhiệm vụ kinh tế - xã hội, xây dựng xã hội văn minh, hiện đại.
Hiện nay, cả nước có 60 nhà xuất bản, khoảng 1.200 cơ sở in, 129 công ty phát hành sách quốc doanh và khoảng 12.000 của hàng, nhà sách tư nhân. Với những sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản vào năm 2004 và năm 2008 đã thực sự tháo gỡ được nhiều vấn đề vướng mắc, tạo ra bước ngoặt mới và cơ chế thông thoáng hơn cho sự phát triển của hoạt động xuất bản trong những năm qua. Thị trường xuất bản phẩm dường như cũng nhộn nhịp hơn. Nhiều nhà xuất bản bắt nhịp được với cơ chế mới năng động đã phát huy hiệu quả. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, hoạt động xuất bản cũng đang bộc lộ nhiều vấn đề cần phải quan tâm chấn chỉnh, đặc biệt là vấn đề chấp hành các quy định pháp luật về xuất bản và các quy định pháp luật có liên quan đến hoạt động xuất bản.
Theo dõi tình hình công tác xuất bản những năm qua cho thấy, số liệu thống kê của Cục Xuất bản năm 2009 phản ánh, 60 nhà xuất bản trong cả nước đăng ký xuất bản 51.717 ấn phẩm sách, nhưng trên thực tế, cả 60 nhà xuất bản chỉ thực hiện được có 17.567 ấn phẩm, đạt 35% số đầu sách đã đăng ký. Trong số đó, có nhiều nhà xuất bản có số sách thực hiện chiếm tỷ lệ rất ít so với số đăng ký, ví dụ như Nhà xuất bản Bách khoa Hà Nội chỉ thực hiện 7%, Nhà xuất bản Hồng Đức, Thanh Niên 7%, Nhà xuất bản Văn học làm được 12%, Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin, Dân Trí 17% ... Cá biệt có một số nhà xuất bản dù đã chính thức đi vào hoạt động từ nửa năm trước, nhưng cho đến hết năm 2009, vẫn chưa làm được cuốn sách nào như 2 Nhà xuất bản Công thương và Nhà xuất bản Đại học Cần Thơ... Trong khi đó, do quá coi trọng hiệu quả kinh tế, nhiều nhà xuất bản tự động ra quyết định xuất bản mà không căn cứ vào kế hoạch đã đăng ký. Một số nhà xuất bản đã cho ra đời những đầu sách xa rời với tôn chỉ, mục đích như sách tử vi, bói toán…
Về liên kết xuất bản, hiện nay có rất nhiều nhà xuất bản tham gia liên kết với các nhà sách ở bên ngoài. Mặt tích cực của hoạt động liên kết này thể hiện khá rõ trong thời gian vừa qua là nắm bắt tốt nhu cầu của độc giả và đáp ứng những nhu cầu đó. Nhiều cuốn sách mới, hay của thế giới được chuyển ngữ và giới thiệu tới độc giả Việt Nam, sự cạnh tranh cũng khiến cho chất lượng của các loại sách được nâng cao rõ rệt. Tuy nhiên, hoạt động liên kết xuất bản cũng gây cho các cơ quan quản lý nhiều khó khăn trong việc giám sát.
Một vấn đề khác rất đáng lưu tâm – “Một vấn đề cũ nhưng vẫn... kinh ngạc” - đó là tình trạng vi phạm bản quyền, in lậu sách đang diễn biến rất phức tạp, không chỉ tác động xấu đến hoạt động xuất bản mà còn tác động rất xấu tới độc giả. Người tiêu dùng khi cần mua xuất bản phẩm rất thiếu an tâm. Trong khi Luật Sở hữu trí tuệ được áp dụng và có vai trò quan trọng trong hoạt động xuất bản, nhưng việc bảo đảm thực thi các quy định của Luật này trong hoạt động xuất bản lại tỏ ra... khá mong manh. Bằng chứng là số lượng các vụ in lậu, vi phạm tác quyền lẫn nhau vẫn không giảm. Chỉ trong vòng 2 năm (2007 – 2008), Nhà xuất bản Trẻ đã từng bị in lậu tới 47 đầu sách, làm thiệt hại hàng tỷ đồng cho chủ sở hữu, làm thất thu thuế đối với Nhà nước và đánh lừa bạn đọc khi số lượng lớn sách giả như vậy tung ra thị trường, mà không có biện pháp nào ngăn chặn hiệu quả. Sách lậu vẫn cứ tiếp tục xuất hiện tràn lan ngoài thị trường... Trong lộ trình mở cửa lĩnh vực phát hành sách, sẽ khiến cho hoạt động xuất bản ở Việt Nam ngày càng khó khăn hơn khi các tập đoàn nước ngoài hiện diện nhiều hơn và giám sát kỹ hơn việc sử dụng và kinh doanh các sản phẩm trí tuệ của họ. Trên thực tế, các nhà xuất bản trong nước cũng vẫn đang phải loay hoay đối phó với nhau trong các vụ vi phạm pháp luật về sở hữu trí tuệ ở trong nước.
Để hoạt động xuất bản ngày càng ổn định và phát triển, cần thiết phải chú trọng tăng cường nhiều giải pháp mang tính nền tảng, trong đó, có yêu cầu đề cao việc chấp hành pháp luật trong hoạt động xuất bản, nhằm đảm bảo tính chủ động, thuận lợi cho các nhà xuất bản hoạt động đưa lại hiệu quả kinh tế - xã hội cao, đồng thời, vẫn đảm bảo đúng tôn chỉ, mục đích và tính cạnh tranh lành mạnh trên thị trường xuất bản. Các giải pháp cụ thể đó bao gồm:
Thứ nhất: Chú trọng tổng kết việc thực hiện Chỉ thị số 42/CT-TW của Ban Bí thư về nâng cao chất lượng toàn diện của hoạt động xuất bản, kiểm điểm đánh giá sâu sắc việc thực hiện Chương trình hành động thực hiện Chỉ thị số 42. Các cơ quan chủ quản cần chủ động phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước về xuất bản định hướng kế hoạch công tác hàng năm và quan tâm sâu sát tình hình tuân thủ pháp luật của các nhà xuất bản; có cơ chế để quản lý và kiểm soát chặt chẽ việc liên kết trong hoạt động xuất bản xuất bản, đồng thời, tạo điều kiện cơ sở vất chất, đội ngũ cán bộ và những điều kiện cần thiết để các nhà xuất bản hoạt động lành mạnh và phát triển. Hoạt động xuất bản phải coi trọng việc phục vụ nhiệm vụ chính trị, tư tưởng, đáp ứng nhu cầu đọc của nhân dân, đồng thời phải thực hiện tốt nhiệm vụ kinh doanh, xây dựng ngành xuất bản thành một ngành kinh tế - công nghiệp phát triển toàn diện, vững chắc.
Thứ hai: Các cơ quan nhà nước có thẩm quyền cần tăng cường chức năng quản lý nhà nước trong hoạt động xuất bản; xây dựng những chính sách và cơ chế phù hợp để xuất bản hoạt động có hiệu quả trong cơ chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Tăng cường công tác phổ biến, hướng dẫn thực hiện các văn bản pháp luật về lĩnh vực xuất bản, in và phát hành xuất bản phẩm. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra hoạt động xuất bản, kinh doanh xuất bản phẩm, trong đó tập trung ngăn chặn việc in lậu, vi phạm bản quyền. Phối hợp với các cơ quan chức năng nhằm phát hiện kịp thời các sai phạm trong hoạt động xuất bản, kiên quyết xử lý nghiêm việc phát tán, lưu hành những xuất bản phẩm có nội dung độc hại, vi phạm Luật Xuất bản, đồng thời có cơ chế tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong hoạt động xuất bản, in phát hành xuất bản phẩm.
Thứ ba: Đề cao vai trò sử dụng công cụ pháp luật trong việc giải quyết vấn nạn vi phạm bản quyền trong công tác xuất bản, bài trừ nạn in sách lậu. ở nước ta, thẩm quyền thực thi và bảo hộ quyền tác giả thuộc về nhiều cơ quan khác nhau, có thể chia thành hai loại: (i) Toà án nhân dân và (ii) Các cơ quan khác bao gồm: Uỷ ban nhân dân, Thanh tra chuyên ngành Văn hoá - Thông tin, Cảnh sát kinh tế, Quản lý thị trường, Hải quan, An ninh văn hoá và Bộ đội biên phòng. Quy định các cơ quan khác nhau cùng có thẩm quyền thực thi và bảo hộ quyền tác giả là cần thiết vì mỗi lực lượng này có thế mạnh khác nhau trong công tác đấu tranh phòng và chống vi phạm quyền tác giả.
Hiện nay chúng ta đang trong quá trình hoàn thiện cơ sở pháp lý cho quyền sở hữu trí tuệ nói chung và quyền tác giả nói riêng, đồng thời cũng đang tìm cho mình một cơ chế thực thi các quyền này một cách hiệu quả. Bởi vậy, cần phải xác định được tầm quan trọng của cả hai vấn đề: xây dựng các quy định pháp luật và cơ chế bảo đảm thực thi pháp luật. Nhằm nâng cao hiệu quả thực thi quyền tác giả, cần thiết phải hoàn thiện cơ sở pháp lý về quyền tác giả. Bên cạnh đó, cần áp dụng các biện pháp mạnh mẽ hơn để xử lý các vi phạm quyền tác giả; sử dụng hữu hiệu phương thức kiện dân sự để bảo đảm giải quyết tốt hơn các tranh chấp về quyền tác giả trong hoạt động xuất bản./.
/* Style Definitions */
table.MsoNormalTable
{mso-style-name:"Table Normal";
mso-tstyle-rowband-size:0;
mso-tstyle-colband-size:0;
mso-style-noshow:yes;
mso-style-priority:99;
mso-style-qformat:yes;
mso-style-parent:"";
mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
mso-para-margin-top:0in;
mso-para-margin-right:0in;
mso-para-margin-bottom:10.0pt;
mso-para-margin-left:0in;
line-height:115%;
mso-pagination:widow-orphan;
font-size:11.0pt;
font-family:"Times New Roman","serif";}
TS. Đặng Vũ Huân – Phó Tổng biên tập Tạp chí Dân chủ và Pháp luật
