Báo chí, xuất bản năm vững đường lối của Đảng, tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong thời kỳ đổi mới
Thứ năm, 16/12/2010, 11:01
Chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định đối với mỗi Đảng cách mạng, việc lập ra tờ báo là dấu mốc quan trọng đầu tiên, “không những là người tuyên truyền tập thể và cổ động tập thể mà còn là người tổ chức tập thể” (1) đường lối của Đảng và tập hợp lực lượng cách mạng. “Báo chí phải trở thành cơ quan của các tổ chức Đảng... Các nhà xuất bản và các kho sách, các hiệu sách và các phòng đọc sách, các thư viện và các nơi bán sách báo, tất cả những cái đó đều phải thành của Đảng, chịu trách nhiệm trước Đảng” (2).
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định báo chí là vũ khí sắc bén, nhanh nhạy, đại chúng của Đảng. "Tờ báo Đảng như những lớp huấn luyện giản đơn, thiết thực và rộng khắp. Nó dạy bảo chúng ta những điều cần biết làm về tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo và công tác. Hàng ngày nó giúp nâng cao trình độ chính trị và năng suất công tác của chúng ta. Nên cứ nhắm mắt làm việc, mà không xem báo Đảng thì khác nào nhắm mắt đi đêm, nhất định sẽ lúng túng, hỏng việc” (3). Báo chí ta cần phải gần gũi quần chúng hơn nữa, đi sâu vào công việc thực tế hơn nữa, cách làm việc của các báo phải cải thiện hơn nữa; tích cực xây dựng lối sống mới, biểu dương người tốt, việc tốt, thúc đẩy, nâng cao tinh thần nhân dân...
Báo chí, xuất bản là lĩnh vực đặc biệt quan trọng trong hoạt động tư tưởng, hiện nay đang chịu tác động mạnh mẽ của quá trình hội nhập sâu rộng, trực tiếp của tình hình thế giới. Với sự phát triển mạnh mẽ của Iternet, điện tử kỹ thuật số, báo chí, xuất bản nước ta đã xuất hiện những Blog, như là báo cá nhân, quan niệm về "tác phẩm báo chí toàn cầu”... Các lực lượng thù địch trong, ngoài nước luôn coi báo chí, xuất bản là những trận địa đột phá, tấn công quyết liệt bằng "diễn biến hoà bình". Các khuynh hướng tư tưởng xa lạ xâm nhập vào đất nước ta ngày càng tinh vi, tác động trực tiếp vào tư tưởng, tâm lý, tình cảm, lối sống của con người Việt Nam. Đấu tranh tư tưởng diễn ra hàng ngày rất gay gắt.
Bên cạnh những yếu tố tích cực, việc xây dựng nền kinh tế thị trường đã tạo ra xu thế phân hoá về thu nhập, khác nhau lợi ích và phân tầng về xã hội. Tình trạng tham nhũng, suy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên và sự chống phá của các thế lực thù địch đặt ra cho báo chí trước những thách thức mới.
Trong những năm qua, báo chí, xuất bản nước ta phát triển nhanh về số lượng, loại hình, ấn phẩm, đội ngũ làm báo, xuất bản. Số người đọc, cơ sở vật chất - kỹ thuật, công nghệ, năng lực tài chính tăng lên. Sự phát triển vượt bậc của báo điện tử nối mạng Internet; số người sử dụng Internet ở nước ta đạt mức cao của khu vực. Phần lớn báo chí, xuất bản ta hoạt động đúng tôn chỉ, mục đích, phản ánh kịp thời tâm tươ, nguyện vọng của nhân dân, góp phần quan trọng nâng cao dân trí, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ, sáng tạo văn hoá của nhân dân, tham gia có hiệu quả vào các hoạt động xã hội, góp phần dân chủ hoá; biểu dương phong trào thi đua yêu nước, góp phần đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu và các tệ nạn xã hội, chống "diễn biến hoà bình” ...
Tuy vậy báo chí, xuất bản nước ta còn một số yếu kém, khuyết điểm chậm khắc phục. Một số cơ quan báo chí thiếu nhạy bén chính trị, chưa làm tốt chức năng tư tưởng, văn hoá, có biểu hiện xa rời sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước. Một bộ phận người làm báo, một số cán bộ lãnh đạo báo chí chưa quán triệt đầy đủ, sâu sắc đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Đã xuất hiện trên một số sản phẩm báo chí chệch hướng chính trị, bị kẻ xấu lợi dụng. Tình trạng xa rời tôn chỉ, mục đích, đối tượng phục vụ gia tăng, thông tin không trung thực, thiếu chính xác, phản ánh nhiều về tiêu cực và tệ nạn xã hội, thậm chí tiết lộ bí mật quốc gia, ít tuyên truyền các điển hình tiên tiến, gương người tốt, việc tốt. Đã có một số nhà báo yếu kém đạo đức, lợi dụng nghề báo để thực hiện hành vi vụ lợi. Khuynh hướng tư nhân hoá, thương mại hoá báo chí, tư nhân núp bóng để kinh doanh báo chí ngày càng tăng. Đã xuất hiện tình trạng một số tờ báo, tạp chí, phụ san, chuyên san, mạng truyền hình cáp... bị tư nhân chi phối.
Một số cơ quan báo chí quan trọng của Đảng, Nhà nước ở Trung ương, địa phương chậm đổi mới; nội dung, hình thức chưa hấp dẫn, chất lượng, hiệu quả tuyên truyền không cao, chưa chi phối, làm chủ thông tin, định hướng dư luận xã hội, vươn lên chiếm lĩnh thị trường báo chí. Hệ thống đài phát thanh, truyền hình phát triển thiếu quy hoạch, gây lãng phí, tốn kém lớn. Công tác chỉ đạo, quản lý báo chí còn nhiều hạn chế. Việc rà soát, sắp xếp, thu gọn đầu mối... xây dựng và thực hiện quy hoạch phát triển báo chí, còn bị động, lúng túng. Những yếu kém, khuyết điểm đó trên thực tế thường tập trung ở một số ít báo, tạp chí, nhưng lặp đi lặp lại kéo dài, không được xử lý dứt điểm, gây tác hại lớn.
Nguyên nhân chủ quan gây ra các yếu kém, trước hết biểu hiện ở tư duy của Đảng trên lĩnh vực tư tưởng, lý luận, báo chí còn chậm đổi mới, chưa thực sự giải phóng tư duy trong hoạt động tư tưởng và lý luận. Sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng đối với công tác báo chí, xuất bản chưa đúng tầm Đảng cầm quyền. Một số cấp ủy chưa thực sự quan tâm và coi trọng công tác tư tưởng, có biểu hiện hữu khuynh, nể nang, né tránh đối với những quan điểm sai trái. Công tác báo chí chưa gắn chặt chẽ với công tác tổ chức, cán bộ và kiểm tra của Đảng. Năng lực, phương thức lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý báo chí chưa theo kịp bước phát triển nhanh chóng, phức tạp của báo chí. Công tác quản lý báo chí còn buông lỏng, bị động; xử lý sai phạm thiếu kiên quyết, nể nang, né tránh kéo dài. Vai trò trách nhiệm của cơ quan chủ quản báo chí còn hạn chế, thụ động. Đội ngũ cán bộ và công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác tư tưởng, báo chí, xuất bản còn nhiều hạn chế, yếu kém. Đời sống của đa số cán bộ làm công tác tư tưởng, lý luận, báo chí còn khó khăn. Công tác xây dựng Đảng trong một số cơ quan báo chí lơi lỏng. Công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu về tư tưởng, lý luận, báo chí chưa theo kịp sự phát triển của tình hình, dẫn tới sự lúng túng, bị động trước những vấn đề mới, thiếu những quyết sách lâu dài, cơ bản.
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng (4-2006) khẳng định “Tạo điều kiện cho lĩnh vực xuất bản, thông tin đại chúng phát triển, nâng cao chất lượng tư tưởng và văn hoá, vươn lên hiện đại về mô hình, cơ cấu tổ chức và cơ sở vật chất - kỹ thuật đồng thời xây dựng cơ chế quản lý phù hợp, chủ động, khoa học” (4).
Sau Đại hội X, Đảng, Nhà nước ta có nhiều Chỉ thị, Thông báo tăng cường sự lãnh đạo của Đảng với báo chí, xuất bản; sửa đổi, bổ sung Luật Báo chí, Luật xuất bản và các Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Báo chí, Luật xuất bản của Chính phủ. Nghị quyết Trung ương 5 khoá X (7-2007) nêu rõ mục tiêu của báo chí, xuất bản (5):
Một là góp phần tích cực thực hiện thắng lợi Nghị Quyết Đại hội X của Đảng; củng cố tăng cường sự thống nhất về tư tưởng, chính trị trong Đảng, sự đồng thuận về chính trị và tinh thần trong nhân dân. Giữ vững và mở rộng trận địa tư tưởng của Đảng, bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Phát huy sức mạnh của dân chủ xã hội chủ nghĩa, đại đoàn kết toàn dân tộc, nâng cao ý chí phấn đấu thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập kinh tế quốc tế.
Hai là, góp phần tích cực thực hiện có hiệu quả cuộc vận động xây dựng, chỉnh đốn Đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng; xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên, tổ chức Đảng trong sạch, vững mạnh. Phấn đấu từ nay đến Đại hội XI ngăn chặn, từng bước đẩy lùi tham nhũng, lãng phí, khắc phục một bước quan trọng tình trạng suy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống….
Ba là, công tác báo chí phải khắc phục được những khuyết điểm, yếu kém kéo dài. Đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác báo chí, xuất bản; phát triển trình độ lý luận; khẳng định vai trò tiên phong của Đảng.
Quán triệt các quan điểm chỉ đạo của Đảng về công tác báo chí, xuất bản:
Một là coi báo chí, xuất bản cùng với công tác tư tưởng là một bộ phận đặc biệt quan trọng trong toàn bộ hoạt động của Đảng; là lĩnh vực trọng yếu để xây dựng, bồi đắp nền tảng chính trị của chế độ; là cơ sở để khẳng định, nâng cao vị trí tiên phong của Đảng ta về chính trị, lý luận, trí tuệ, văn hoá và đạo đức. Thể hiện vai trò đi trước, mở đường của công tác tư tưởng, lý luận báo chí trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Hai là, báo chí, xuất bản phải đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng. Phải làm cho hệ tư tưởng của Đảng, của giai cấp công nhân, lý tưởng xã hội chủ nghĩa, những giá trị tốt đẹp trong truyền thống văn hoá dân tộc, những tinh hoa văn hoá thế giới chiếm vị trí chủ đạo trong đời sống tinh thần xã hội.
Ba là, công tác tư tưởng, lý luận báo chí là nhiệm vụ của toàn Đảng, nghĩa là nhiệm vụ của tất cả đảng viên, trước hết là cấp ủy, bí thư cấp uỷ; là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị với sự tham gia của nhân dân; là nhiệm vụ của đội ngũ chuyên trách, lực lượng nòng cốt của công tác tư tưởng.
Bốn là, công tác tư tưởng, lý luận và báo chí là công tác đối với con người nên phải tuân thủ quy luật đặc thù, khó khăn, phức tạp, đòi hỏi phải nắm vững những quy luật riêng của tư tưởng. Cần có thái độ, phương pháp khoa học, kết hợp chặt chẽ giữa định hướng tư tưởng với sự tự nguyện; lý trị và tình cảm; nói và làm. Xây và chống, lấy xây làm chính, lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực; gắn bó mật thiết và phục vụ có hiệu quả công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nâng cao đời sống và phát huy quyền làm chủ của nhân dân.
Công tác báo chí, xuất bản gắn lý trí và tình cảm và hiện thực đời sống. Người làm công tác báo chí, xuất bản phải tham gia trực tiếp vào thực tiễn, biến tư tưởng, lý luận và báo chí thành một mắt khâu trong cả quy trình vận động kinh tế xã hội của đất nước; gắn với thực tiễn mà phát hiện, chủ động đề xuất việc xây dựng và hoàn thiện các cơ chế, chính sách phát triển báo chí, xuất bản.
Báo chí, xuất bản là một bộ phận đặc biệt quan trọng trong toàn bộ công tác tư tưởng nên phải thực hiện tốt chức năng cung cấp thông tin, tuyên truyền, truyền bá tri thức, kiến thức, kinh nghiệm, định hướng tư tưởng, tình cảm cho công chúng, hướng họ có hành động đúng đắn trước các sự kiện, vấn đề đặt ra trong đời sống xã hội; là diễn đàn, là nơi nhân dân thực hiện quyền làm chủ, quản lý và giám sát xã hội; là phương tiện giáo dục và giải trí bổ ích, đáp ứng nhu cầu giáo dục, thẩm mỹ, nâng cao dân trí, xây dựng đạo đức và lối sống tốt đẹp của con người.
Báo chí, xuất bản đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và hoạt động trong khuôn khổ pháp luật. Phải bảo đảm tính tư tưởng, tính chân thật, nhân dân, tính chiến đấu, tính đa dạng. Báo chí, xuất bản cần khắc phục được những khuyết điểm, yếu kém kéo dài; đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả, nâng cao tính chiến đấu, tính thuyết phục, góp phần bảo vệ trận địa tư tưởng, giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc.
Tăng cường sự lãnh đạo báo chí, xuất bản của Đảng bằng việc xây dựng chiến lược phát triển, định hướng thông tin tuyên truyền; lãnh đạo công tác tổ chức bộ máy, công tác cán bộ trong các cơ quan báo chí, xuất bản; tổ chức sự phối hợp giữa các phương tiện báo chí, xuất bản; kiểm tra, giám sát, uốn nắn kịp thời những sai lầm, lệch lạc trong các hoạt động báo chí, xuất bản.
Phương thức lãnh đạo của Đảng với báo chí, xuất bản là đề ra đường lối phát triển, thông qua hoạt động công tác tư tưởng, thông qua các tổ chức Đảng trong cơ quan báo chí, xuất bản, qua luật pháp và tổ chức bộ máy Nhà nước, thông qua công tác cán bộ, qua tổ chức đoàn thể Hội nhà báo, Hội xuất bản, qua hoạt động gương mẫu của cán bộ, cơ quan, hông qua kiểm tra uốn nắn các hoạt động báo chí, xuất bản.
Phát huy sức mạnh của dân chủ xã hội chủ nghĩa, đại đoàn kết toàn dân tộc; góp phần tích cực thực hiện có hiệu quả cuộc vận động xây dựng, chỉnh đốn Đảng; nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng; ngăn chặn, từng bước đẩy lùi tham nhũng, lãng phí; khắc phục một bước quan trọng tình trạng suy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức…. của cán bộ, đảng viên.
Xuất bản bản bao gồm các lĩnh vực xuất bản, in, phát hành là một bộ phận của công tác tư tưởng văn hóa của Đảng, nhà nước ta, đồng thời cũng là một ngành kinh tế, kinh doanh có điều kiện. Cần tập trung thực hiện tốt Luật Xuất bản năm 2004, có bổ sung, sửa đổi. Triển khai các quyết định của Ban Bí thư Trung ương Đảng về tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước đối với công tác xuất bản trong tình hình mới.
Báo chí, xuất bản đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và hoạt động trong khuôn khổ pháp luật phải nắm vững và tuyên truyền sâu rộng, kịp thời, có hiệu quả đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, bám sát nhiệm vụ công tác tư tưởng, bảo đảm tính tư tưởng, tính chân thật, nhân dân, tính chiến đấu, tính đa dạng, tích cực tuyên truyền, cổ vũ thành tựu công cuộc đổi mới. Báo chí cần khắc phục yếu kém, khuyết điểm, phát huy ưu điểm và tiềm lực vươn lên hiện đại.
Đổi mới, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao chất lượng hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với báo chí. Phân cấp mạnh công tác quản lý báo chí, trong đó đề cao vai trò cơ quan chủ quản và vai trò của Tổng biên tập. Đồng thời với việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, sự chỉ đạo, quản lý của Nhà nước, nhấn mạnh trách nhiệm quản lý toàn diện của cơ quan chủ quản và trách nhiệm trực tiếp của Tổng biên tập với tươ cách là "linh hồn" của tờ báo.
Coi trọng, chăm lo công tác xây dựng Đảng trong các cơ quan báo chí. Thường xuyên kiểm tra, giám sát các tổ chức đảng, đảng viên ở cơ quan báo chí, cơ quan chủ quản, cơ quan quản lý báo chí. Xây dựng quy chế để làm tốt việc định hướng và cung cấp thông tin cho báo chí.
Nghiên cứu bổ sung, sửa đổi Luật Báo chí và các văn bản pháp luật liên quan. Quy định thẩm quyền, trách nhiệm, cơ chế phối hợp giữa cơ quan chỉ đạo báo chí của Đảng, cơ quan quản lý báo chí của Nhà nước, Hội nhà báo và cơ quan chủ quản báo chí đối với cơ quan báo chí và người làm báo.
Xây dựng chế tài đủ mạnh, xử lý dứt điểm, kịp thời, nghiêm minh các sai phạm. Rà soát, điều chỉnh, bổ sung quy hoạch hệ thống báo chí, đài phát thanh, truyền hình từ Trung ương địa phương, báo chí điện tử; sắp xếp, thu gọn đầu mối khoa học, hợp lý, hiệu quả. Nghiên cứu, phân loại báo chí theo chức năng, nhiệm vụ
Rà soát, bổ sung, chỉnh sửa quy hoạch, kế hoạch phát triển báo, tạp chí, đài phát thanh, truyền hình và báo điện tử từ Trung ương đến địa phương theo hướng khoa học và hợp lý hơn. Phải phân loại báo chí, có những loại chuyên về chính trị, có loại chuyên về kinh tế, chuyên về giải trí... để tạo ra một bộ mặt đa dạng của báo chí, tránh tình trạng chồng chéo, trùng lắp về mặt chức năng, nhiệm vụ hoặc xa rời tôn chỉ mục đích.
Đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác đào tạo bồi dưỡng phẩm chất chính trị, trình độ nghiệp vụ, năng lực chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp. Rà soát, đánh giá lại đội ngũ lãnh đạo, quản lý, phóng viên, biên tập viên, kiên quyết đưa những người không đủ phẩm chất, năng lực ra khỏi cơ quan báo chí.
Đổi mới, nâng cao chất lượng công tác đào tạo, bồi dưỡng, tuyển chọn đội ngũ phóng viên, cả phóng viên thường trú và các cộng tác viên; biên tập viên, lãnh đạo báo chí. Thực hiện tốt các quy định về bổ nhiệm, miễn nhiệm, khen thưởng, kỷ luật cán bộ báo chí, xuất bản. Quản lý chặt chẽ đại diện, phóng viên thường trú ở địa phương, nước ngoài... Đổi mới, nâng cao chất lượng về nội dung, hình thức, tăng tính thuyết phục, tính hấp dẫn, lượng phát hành, phạm vi phát sóng của các đài phát thanh - truyền hình.
Nghiên cứu để thực hiện cơ chế đầu tươ cho báo chí nhưng không quay trở lại bao cấp. Tạo điều kiện về cơ sở vật chất - kỹ thuật để các báo đài chủ lực hoàn thành nhiệm vụ, nâng cao năng lực chi phối, định hướng thông tin và dư luận xã hội.
Tiếp tục mở rộng sóng phát thanh, truyền hình, báo điện tử ra các nước, khu vực. Đươa nhiều sản phẩm văn hoá tốt đến với đồng bào ta ở nước ngoài và quốc tế. Tăng cường giới thiệu về đất nước và con người Việt Nam trên thế giới.
PGS.TS. Phạm Xuân Mỹ - Học viện Báo chí và Tuyên truyền
Chú thích:
(1): Sdd, tập 6, tr 210
(2): Sdd, tập 12, tr 123 - 124
(3): Hồ Chí Minh toàn tập, NXB CTQG, 1995
(4): Đảng CSVN, Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X, NXB CTQG
(5): Ban Tuyên giáo Trung ương, Tài liệu nghiên cứu các Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5, khóa X, NXB CTQG, 2007
