Trẻ em đọc nhầm “sách người lớn”

Trẻ em đọc nhầm “sách người lớn”:

Thời gian gần đây, trước làn sóng hội nhập và giao lưu văn hoá, nhiều tác phẩm văn học nước ngoài đã được dịch và phát hành tại Việt Nam. Lật giở vài cuốn tiểu thuyết dịch, thế nào cũng bắt gặp những dòng viết về cảnh “mây mưa” chốn phòng the… Không ít các bậc phụ huynh lo lắng không hiểu con trẻ đọc được thì sao nhỉ?

Sẽ thế nào, nếu trẻ con tiếp cận tủ sách "Lời trái tim"?

Khi "lãng mạn" trở nên quá đà

Ngay trong lễ ra mắt tại Hà Nội, một công ty chuyên về xuất bản đã bày tỏ rằng, tủ sách “Lời trái tim” là dành tặng cho phụ nữ và mỗi cuốn sách đều là một “tác phẩm văn học lãng mạn” , “tôn vinh hạnh phúc ái tình và tâm hồn tươi trẻ”. Các cuốn sách được giới thiệu đều được thiết kế khổ nhỏ, kiểu sách bỏ túi, độ dày từ 200-300 trang với giá đồng loạt 40 nghìn đồng/cuốn. Cái đặc biệt ở chỗ, mỗi cuốn sách đều được đánh số từ 1 cho đến 5 để phù hợp với từng “cấp độ” như: đam mê, quyến rũ, ngọt ngào, nóng bỏng và nghẹt thở…

Cốt truyện của hầu hết những cuốn sách này (đặc biệt là 3 cuốn sách được dùng làm quà tặng cho khách mời trong buổi ra mắt tủ sách) đều nhạt nhẽo, phi lý đến mức tầm phào… Tất cả đều chỉ hướng tới một mục đích duy nhất: tả chân chuyện “yêu” giữa hai nhân vật nam và nữ chính. Mỗi cuốn sách có đến 1/3 số trang dành để miêu tả tỉ mỉ cảnh phòng the, sự sôi sục nhục dục ở mọi nơi mọi lúc - những thứ vốn không hợp với văn hóa Á Đông.

Trong khi những điều cần thiết để tạo nên một tác phẩm hay như cốt truyện, diễn biến tâm lý nhân vật, ngôn ngữ… đều dừng ở mức độ hời hợt… Nhà văn Lê Anh Hoài - một trong những cây viết cá tính, bản thân anh, trong quá trình sáng tác cũng không ngại ngần đưa sex vào tác phẩm, vậy mà, khi đọc hết cuốn sách “cấp độ một” của “tủ sách lãng mạn” kia đã phải lắc đầu “Tôi thấy gợn lắm”.

Và không phải đi tìm đến cấp độ 5 mới đủ “nghẹt thở”, ngay ở cấp độ 1, độc giả đã được phen đứng tim cùng nhân vật. Cũng trong ngày ra mắt tủ sách, những người sáng lập ra “Lời trái tim” hứa hẹn cùng độc giả: “Đây là những xúc cảm êm đềm, chủ yếu từ góc nhìn phụ nữ, tập trung vào những khía cạnh mà nữ giới cho là quan trọng trong cuộc sống như tình yêu, tình dục, bình đẳng giới, khả năng tự lực cánh sinh, sự tự chủ và tự trọng”…

 Không biết những nguời sáng lập ra tủ sách có đọc hết những cuốn sách đã xuất bản chưa và cũng không hiểu với nội dung như trên, sách sẽ mang đến điều tốt đẹp gì cho độc giả? Và những cuốn sách như trên sẽ có tác hại thế nào nếu lứa tuổi vị thành niên đọc phải?

Đọc sách vì tò mò

Theo nhà văn Nguyễn Văn Thọ - một người đã từng có nhiều năm sinh sống và làm việc tại Đức cho biết, những cuốn tiểu thuyết “ba xu” kiểu như của tủ sách “Lời trái tim” ở châu Âu tràn lan. Nhưng có điều, ở nước ngoài, họ phân định rạch ròi đâu là tác phẩm giải trí đơn thuần và đâu là sách văn học. Và điều quan trọng hơn cả, ở nhiều nứớc trên thế giới đều có quy định, tuổi nào thì mới được mua và đọc những cuốn sách kiểu như của tủ sách “Lời trái tim”.

Không phải bây giờ, khi các tác phẩm văn học phương Tây được dịch và xuất bản tại Việt Nam ngày một nhiều, thì người ta mới giật mình về chuyện, lâu nay, ở ta, người lớn và trẻ con đều có “quyền” đọc chung một dòng sách.

 Vài năm trước, từng có một NXB đi đầu trong việc ngăn trẻ em đọc

sách người lớn bằng những dòng khuyến cáo. Song,  việc làm này nhanh chóng thất bại, bởi những dòng chữ này lại vô tình kích thích hơn nữa trí tò mò của độc giả trẻ.

Có một thực tế đang tồn tại, nhiều bạn đọc, nhất là độc giả trẻ đôi khi bị sự tò mò thôi thúc đến mức săn lùng để đọc, chứ không hẳn là cảm nhận được cái hay của tác phẩm cũng như không coi việc đọc sách là một nhu cầu. Mỗi khi trên các mạng diễn đàn, hay trên báo chí phê một cuốn sách nào đó “có vấn đề” là đổ đi mua.

Điển hình như scandal “Sợi xích” của ca sĩ Lê Kiều Như là một ví dụ. Người mua nhiều đến nỗi, mới thấy khách đỗ xe trước cửa, nhà sách đã nhanh nhảu “Mua Sợi xích à, hết rồi”, lại cũng có nhà sách, sau một hồi mỏi miệng trả lời đã treo luôn biển thông báo rằng: “ Không có “Sợi xích”, đừng hỏi”. Rốt cuộc thì “Sợi xích” cũng chỉ là một câu chuyện hết sức nhảm nhí và nhạt nhẽo của một cây bút cực kỳ kém cỏi, viết lách không đến đầu đến đũa… Không ít người đọc xong mới vỡ ra rằng, nó hoàn toàn không đáng để đọc.

Lại cũng có một thực tế nữa và nó chính là nguyên nhân, là nguồn cơn của những sự tò mò kể trên là do ngành giáo dục Việt Nam thiếu môn giáo dục giới tính dành cho trẻ. Chính việc thiếu kiến thức trầm trọng về mặt này đã khiến các em luôn tò mò, thắc mắc, muốn tìm hiểu thông tin, và trong khi, không được nhà trường dạy dỗ, các bậc cha mẹ thì ngại đề cập đến vấn đề tế nhị kia truớc mặt con, thì chuyện trẻ em tự tìm hiểu bằng cách này hay cách khác cũng là khó tránh khỏi.

Bài 2: Văn hóa đọc - đợi đến bao giờ?

Còn nhớ, vài năm trước, dư luận từng xôn xao về những cuốn truyện tranh miêu tả cảnh người lớn được phát hành tại Việt Nam, nhiều bậc phụ huynh chất vấn các NXB, tại sao lại in những cuốn truyện nhảm nhí đến nhường kia...>>>Bài 1: Tràn lan sách “dạy lãng mạn”/ Xung quanh việc “ép” học sinh mua sách “người lớn”

Bài học trong quá khứ

Lâu nay, người Việt Nam luôn tin rằng, đã là truyện tranh đương nhiên là dành cho lứa tuổi thiếu niên, nhi đồng. Bởi thế nhiều bậc phụ huynh không ngần ngại mua sách cho con, không cần quan tâm xem, nội dung bên trong là cái gì. Và đến một ngày họ đã tá hỏa khi phát hiện, nội dung của những cuốn truyện được cho là của trẻ con lại mang toàn những nội dung hẹn hò, yêu đương và... ân ái. Nhiều bậc phụ huynh, không nén được nỗi bất bình, mang cả đống truyện đến cơ quan báo chí để mong “công luận làm sáng tỏ”.

Và sau đó, người ta mới “vỡ” tiếp ra rằng, những cuốn truyện này có nguồn gốc từ Nhật Bản, Hàn Quốc... nhưng có điều đó là sách dành cho thanh niên, cho những người trưởng thành, chứ không phải cho trẻ con. Ngay cả những nguời làm trong ngành xuất bản khi đó cũng được phen bẽ mặt vì “bé cái nhầm“. Sự việc “truyện tranh nguời lớn trẻ con đọc nhầm” sau “chìm xuồng”, không thấy ai nhắc đến, cũng không thấy cơ quan chức năng nào đứng ra có lời xin lỗi bạn đọc...

Scandal “trẻ con đọc nhầm truyện tranh người lớn“ khi đó làm lộ ra những điểm yếu trong công tác xuất bản và kiểm duyệt ở Việt Nam, cũng như những kiến thức về việc phân định dòng sách dành cho từng lứa tuổi. Nếu các NXB chịu khó tìm hiểu bản thảo, thì sẽ không bao giờ có chuyện, những bộ truyện tranh được cả triệu luợt độc giả trên thế giới đón nhận, về Việt Nam lại biến thành một tác phẩm đồi trụy. Và nếu công tác kiểm duyệt được thực hiện một cách nghiêm túc và bài bản thì chắc không có chuyện “lọt lưới” đáng tiếc kể trên.

Cũng kể từ “tai nạn” đó, thị trường xuất bản truyện tranh xem ra khá im ắng. NXB bắt đầu nảy sinh tâm lý ngại đụng đến vấn đề “giáo dục giới tính”. Chả thế mà, có NXB được một tổ chức nuớc ngoài, giới thiệu bộ sách giáo dục giới tính cho thiếu nhi, cuốn sách từng đuợc bán chạy tại nhiều nuớc châu Âu, nhưng rồi, NXB đó cũng phải bỏ cuộc dở chừng. Vì sợ, vì lo, ở Việt Nam chưa có tiền lệ. 

Cần sự góp sức từ nhiều phía

Việc chúng ta chưa quy định cụ thể trong phân loại các dòng sách cho từng lứa tuổi cũng ảnh hưởng đến quá trình sáng tạo của các nhà văn. Hỏi chuyện nhiều nhà văn, khi viết, sợ nhất điều gì, nhiều nguời trả lời sợ nhất “cái kéo” trong tay biên tập viên các nhà xuất bản. Có người, vừa viết, vừa phải “né” biên tập. Bởi, để không bị cắt một cách phũ phàng, thì tốt hơn, các nhà văn phải biết tiết chế cảm xúc của mình truớc những vấn đề “nhạy cảm”, mà ở đây, trong khuôn khổ bài viết này đang đề cập đến, đó là sex.

Nhà phê bình văn học Văn Giá (trường Đại học Văn hóa) cho biết, văn hóa Á Đông không chấp nhận những chi tiết cận cảnh phòng the. Nhưng cũng không vì thế mà cứ thấy “nhạy cảm” là cắt, bởi khi được nâng tầm, sex không đơn thuần là sex nữa mà là nghệ thuật, đôi khi nó còn thể hiện tư tưởng chủ đề của tác phẩm. Tuy nhiên, khi hỏi nhà phê bình Văn Giá dưới góc độ một bậc phụ huynh có con đang học lớp 10, ông bỗng tỏ ra đầy lo lắng. Và ông cũng chỉ biết hướng con mình tiếp cận với những dòng sách nào phù hợp với lứa tuổi, bởi sự thật là khó có bậc phụ huynh nào khẳng định chắc chắn, mình có thể kiểm soát con đọc và mua những loại sách nào, khi mà cả người lớn lẫn trẻ con đều có quyền mua, đọc chung một dòng sách.

Cũng là một bậc phụ huynh, nhưng nhà văn Nguyễn Văn Thọ lại rất tin tưởng vào con mình, song, sự tin tuởng ấy lại nằm trong bối cảnh khác, con gái nhà văn Nguyễn Văn Thọ hiện đang định cư tại Đức. Ông kể “Con gái tôi 15 tuổi. Tôi quan sát cháu bao nhiêu năm và thấy chưa khi nào cháu cầm trong tay một cuốn sách hay xem một phim không thuộc lứa tuổi của cháu. Người Đức coi sự vi phạm luật pháp, những quy định cấm là sự vi phạm đạo đức và họ chấp hành hết sức tự giác, cả người buôn bán lẫn người tiêu dùng đều như vậy”.

Dù muộn, nhưng có lẽ đã đến lúc chúng ta nên suy nghĩ một cách nghiêm túc về việc phân loại dòng sách cho từng lứa tuổi, việc này vừa là để tiện cho bạn đọc, cũng là góp phần xây dựng thói quen tự giác khi tiếp cận với mỗi cuốn sách. Và đương nhiên, để làm đuợc, cần có sự chung tay vào cuộc từ nhiều phía, từ Cục Xuất bản - cơ quan quản lý Nhà nuớc, từ gia đình và từ ngay cả phía những người bán và cho thuê sách truyện.