Những nẻo đường xuất bản (kỳ 1)
Thứ sáu, 09/09/2011, 15:53
Trước đó, nhiều cuốn sách bị yêu cầu phải thu hồi dù đã phát hành ra thị trường, hoặc bị cấm phát hành dù đã in ấn. Xã hội hóa xuất bản – một chính sách mang tính kích cầu và thay đổi hoàn toàn bộ mặt của ngành xuất bản, cũng bắt đầu để lại nhiều bất cập.
Kỳ 1: Cuộc chạy đua của các NXB
Theo thống kê của Cục Xuất bản, hiện tại, số đầu sách nằm trong diện liên kết chiếm phần lớn tổng số đầu sách xuất bản của cả nước. Thậm chí, có nhiều NXB, số sách liên kết chiếm đến 90%.
Cũng như nhiều lĩnh vực khác là sân khấu, truyền hình... xã hội hóa đã mang đến một sự thay đổi, không chỉ trong tư duy làm nghề mà còn trong nhiều vấn đề khác.
Những con số đáng mừng
Chỉ riêng 6 tháng đầu năm 2011, số sách toàn ngành đã xuất bản gần 10 nghìn cuốn với 150 triệu bản. Đây không phải là con số cao so với số lượng đã đăng ký, thậm chí là rất thấp, nhưng lại là con số ngất ngưởng so với thời chưa xã hội hóa. Trước đây, ít ai dám mơ một ngày nào đó, độc giả Việt Nam lại có thể tiếp cận các tác phẩm văn học cùng lúc với các nước trên thế giới, nhưng điều đó đã xảy ra sau khi Luật Xuất bản được thông qua vào 2004, và sau đó là sự tham gia của nhiều cái tên tư nhân được nhắc đến rất nhiều cho đến bây giờ: Nhã Nam, Trí Việt, Phan Thị, Chibooks...
Ngày 16/7/2005, hình ảnh hàng trăm độc giả xếp hàng tại nhà sách Ngyễn Huệ và Xuân Thu (TP HCM) từ 6 giờ sáng chỉ để được cầm trên tay cuốn Harry Potter 6 sẽ là một hình ảnh được nhắc đến trong ngành xuất bản rất lâu sau này, bởi đây là lần đầu tiên, độc giả Việt Nam được “bắt kịp thế giới”. Tiếp theo cơn sốt Harry Potter, Việt Nam cũng có tên trong danh sách các nước được phát hành cùng lúc khi cuốn Chạng Vạng của nhà văn Stephenie Meyer ra mắt. Tương tự, Cuộc đời thứ hai của Bree Tanner của tác giả này cũng “sốt” trong thời gian đó...
 |
| Xã hội hóa xuất bản đã đưa cho độc giả Việt Nam "bắt kịp thế giới". Trong ảnh: Độc giả xếp hàng chờ đến giờ mua Harry Potter. Ảnh: CTV |
Không chỉ thế, các đơn vị tư nhân còn góp phần vào giai đoạn mới của ngành xuất bản phương cách tiếp thị mới mẻ đến công chúng, khi mang đến cho độc giải Việt cơ hội gặp gỡ, trò chuyện cùng nhiều cái tên lừng lẫy của thế giới như Marc Levy (tác giả của Em ở đâu, Bạn tôi tình tôi...), Janusz Leon Wisniewski (tác giả của Cô đơn trên mạng), James G.Zumwalt (tác giải của Chân trần chí thép), Lục Tiểu Linh Đồng (Lục Tiểu Linh Đồng bình Tây du)... khi phát hành sách của họ.
Mạnh được, yếu thua?
Khởi đầu thành công cho khái niệm xã hội hóa hay còn gọi là liên kết xuất bản – cái bắt tay giữa các nhà xuất bản và các công ty tư nhân - là cuốn Nhật ký Đặng Thùy Trâm của NXB Văn Học và Công ty Nhã Nam. Sự mới mẻ trong cách tiếp thị, truyền thông đã khiến cuốn này trở thành cơn sốt trên cả nước. Sự thành công này góp phầm kéo theo sự tham gia của nhiều đơn vị tư nhân khác. Cho đến nay, xã hội hóa xuất bản đã chuyển sang một giai đoạn cao hơn: định hình thương hiệu. Nếu như First News chuyên về sách dạy làm người thì Đông A gắn liền với dòng sách văn học dịch Trung Quốc; Phan Thị, Thương Huyền với dòng sách về thiếu nhi, sách truyện tranh lịch sử; Thái Hà Books chuyên về đầu sách kinh doanh…
Cùng với thời điểm về chính sách xã hội hóa xuất bản, Công ước Bern cũng bắt đầu có hiệu lực tại Việt Nam. “Nhiều giáo trình, tác phẩm văn học được chúng tôi và đối tác nước ngoài thương thảo về tác quyền rất lâu trước khi nó có mặt tại Việt Nam”, ông Nguyễn Văn Phước, Giám đốc First News cho biết. Chính vì thế, sai sót trong nắm bắt thị hiếu là một điều rất cần né tránh, vì sẽ kéo theo những thiệt hại về kinh tế lẫn uy tín. Nói một cách khác, cuộc chạy đua về bản quyền, nhất là các tác phẩm nước ngoài khiến thị trường xuất bản Việt Nam bị bắt buộc bước vào thế trở nên nhanh nhẹn hơn, quy củ hơn.
Việc Chibooks mua tác quyền bản dịch các tác phẩm văn học Trung Quốc như Thiền của tôi, Đảo tường vy, Hoa bên bờ... sau khi công ty Phương Nam hết thời hạn 5 năm nắm giữ bản quyền, bề ngoài được xem là khó hiểu nhưng lại nằm trong chuỗi nắm bắt thị hiếu của đơn vị này.
Kỳ 2: Cái bắt tay nhiều hệ lụy
