Xuất bản: Những cái bắt tay nhiều hệ lụy (Kỳ 2)

Không thể phủ nhận việc liên kết giữa các NXB và các đơn vị kinh doanh tư nhân đã mang đến bộ mặt mới, năng động, phát triển hơn cho ngành xuất bản. Dù vậy, sau nhiều năm, sự liên kết này bắt đầu lộ diện nhiều bất cập. Không quá khó để thấy rằng những bất cập này là tại anh hay tại ả, tuy nhiên, đây không hề là bài toán dễ giải.

“Rác” tràn ngập

Khi Sợi xích của Lê Kiều Như - sản phẩm kết hợp giữa NXB Hội Nhà văn và Youbooks - bị ngưng phát hành với lý do chưa hoàn tất thủ tục lưu chiểu, người ta một lần nữa nhìn thấy rõ ràng hơn những lỗ hổng của cái gọi là liên kết xuất bản. Thực tế, thủ tục lưu chiểu chỉ là cái cớ, bởi ai cũng biết nếu dư luận không dấy lên làn sóng về chất lượng cuốn sách, thì có lẽ Sợi xích đã yên vị trên kệ các nhà sách như dự tính. Cũng NXB Hội Nhà văn này trước đó đã bị “tuýt còi” với bìa lịch của trường Đại học Hồng Bàng: Một trong số bìa lịch với phần chú dẫn bằng tiếng Hán có nội dung dung tục nhưng trong quá trình biên tập, các biên tập viên của đơn vị này đã không “đọc” ra.

Tháng 9/2008, Bộ TT-TT đã ra quyết định xử phạt NXB Thanh Hóa, và NXB Văn hóa – Thông tin do chưa hoàn tất thủ tục lưu chiểu đã phát hành một số xuất bản phẩm như Chàng trai trong truyện tranh, Girl Comics – Lần đầu trải nghiệm, Mặt trời bé con, video Girl – Chuyện phim em gái... Cũng trong năm này, ấn bản liên kết giữa NXB Hồng Đức, công ty truyền thông NBN và công ty FPT là “FPT - sử ký 20” đã bị Thanh tra Bộ VH - TT - DL xử phạt hàng chục triệu đồng do có một số đoạn sử dụng cách hành văn, kết cấu tác phẩm Tuyên ngôn độc lập và thêm bớt nội dung một tác phẩm nhạc bài Hà Nội niềm tin và hy vọng.

Không chỉ bị “tuýt còi” vì nội dung, Sợi xích còn bị xem một trong những “lổ hổng” trong liên kết xuất bản.  Ảnh: V.H

Đình đám nhất là việc 1.000 đầu sách với hàng chục ngàn bản – sản phẩm liên kết giữa NXB Đồng Nai và Công ty phát hành sách Sài Gòn – bị tạm giữ vì vi phạm bản quyền của 6 NXB nước ngoài là Oxford, Cambridge, Pearson Education, Cengage Learning, McGraw Hill và Macmillan.

Vì đâu nên nỗi?

Nếu xã hội hóa xuất bản khiến các đơn vị tư nhân chủ động bao nhiêu thì các NXB lại lui vào thế bị động bấy nhiêu. Nhiều NXB có lượng sản phẩm liên kết chiếm đến 90% tổng xuấn bản phẩm trong năm, và lý do được “nại” ra nhiều nhất là thiếu vốn, thiếu nhân lực... Tình trạng phụ thuộc vào đơn vị liên kết đã khiến NXB trở thàng kẻ nắm lưỡi, và đối tác lại nắm chuôi.

“Nếu chỉ gây khó dễ một chút thì ngay lập tức đối tác liên kết sẽ tìm đến NXB nào “dễ” hơn. Nên vì sự sống còn, không ít NXB đã “nhắm mắt” hợp tác xuất bản những quyển sách không như mong muốn của mình”, đại diện của một NXB thừa nhận. Điều này đã khiến nảy sinh tình trạng nhiều NXB cạnh tranh nhau về phí quản lý. Nếu như trước đây, phí quản lý là 7% thì bây giờ, mức phí này hạ xuống còn 5% và thậm chí là 3%.

Thực tế, với nhiều đơn vị tư nhân, NXB chỉ còn là nơi để chạy giấy phép. Khi xảy ra sai phạm và bị kiểm tra, nhiều NXB đã không trưng ra được hồ sơ biên tập, thậm chí là bản thảo gốc... Dù được cho là phải chịu sự cho phép, quản lý của NXB, nhưng tất cả đều chỉ là trên danh nghĩa, tất cả khâu biên tập, hiệu đính, phát hành... đều do các đơn vị này thực hiện. Vì thế, khi cầm trên tay Sợi xích, NXB Hội Nhà văn mới té ngửa khi trong cuốn sách có thêm những trang ảnh được cho là hở hang quá mức cần thiết của cô ca sĩ – diễn viên này. “Những trang ảnh này không có trong bản thảo xin phép gửi cho chúng tôi”, nhà văn Trung Trung Đỉnh – Giám đốc Hội Nhà văn khẳng định khi hình ảnh này bị dư luận phản ứng.  

 Suy cho cùng, liên kết xuất bản là một chính sách phù hợp, và để không còn phát sinh những vấn đề như thời gian vừa qua, cũng cần một cơ chế quản lý phù hợp hơn.

Bài 3: Người trong cuộc nói gì?