Sách văn học giấy và số: Bắt tay hay… quay mặt

Một loạt lời chào mời cũng như những bản hợp đồng được gửi cho các nhà văn để rồi sau đó được các tác giả mang ra mổ xẻ bởi những băn khoăn về một số điều khoản. Hãy khoan bàn đến tỷ lệ ăn chia hay những điều khoản bất hợp lý, bởi nếu nhìn vào thực tế một số ấn bản sách chất lượng kém, không có bản quyền vẫn lưu hành trôi nổi trên mạng thì việc ra đời một đơn vị làm sách điện tử có bản quyền có lẽ là xu thế tất yếu, góp phần lành mạnh hóa thị trường sách trực tuyến. Ngay sau đó, các tác phẩm vừa ký kết đã được Vinapo chào bán trên trang mạng Alezaa. Đầu năm 2012, Vinapo thông tin một số kết quả sau 6 tháng khởi động bán sách điện tử tới độc giả trong sự kiện giới thiệu thế hệ sách điện tử A2 với tính năng nổi trội là tương tác.

Sự kiện ra mắt thế hệ sách điện tử mới A2 được Alezza đặc biệt dành cho các đối tác, khách hàng và báo chí. Trong đó sách văn học không phải vị trí số một nhưng cũng có dự phần. Tiết lộ của trang mạng chuyên bán sách trực tuyến có lẽ cũng không làm những người am hiểu thị trường sách văn học bất ngờ: “Tác giả nổi tiếng không phải là đối tượng bán được hàng”. Theo phân tích của đại diện một số đơn vị xuất bản thì có điều đó là bởi thị trường sách điện tử vốn rất nhạy cảm và chạy theo các yếu tố thời sự cũng như thời thượng. Còn với câu hỏi, tác giả nào bán được nhiều nhất, ông Trần Xuân Phương, Giám đốc Vinapo không úp mở: “Người bán được nhiều nhất là Di Li với con số 1,6 triệu đồng”. Tại buổi ra mắt, một số tác giả có sách bán chạy hoặc kỳ vọng bán chạy như Dâu Tây (Joe), Gào cũng được Vinapo chăm chút về mặt truyền thông.

Một cuốn sách điện tử thế hệ A2 được giới thiệu.

Theo thuyết trình của nhà mạng, một cuốn sách văn học được thiết kế thế hệ A2 có nhiều ưu việt hơn sách truyền thống, đặc biệt là tính tương tác với nhiều liên kết. Chẳng hạn, chỉ cần click chuột vào tấm ảnh tác giả thì sẽ có ngay những thông tin về tiểu sử cũng như sự nghiệp văn học của tác giả đó. Có thể nghe tác giả đó nói về tác phẩm, xem những bức ảnh… Nhưng nếu như tính tương tác này tỏ ra đặc biệt tiện ích với mảng sách giáo dục và giáo trình thì với sách văn học có thể lại chẳng phải là điều gì ghê gớm, nếu không muốn nói là thêm… vướng bận. Chị Nguyễn Hoàng Yến, từng là Phó Giám đốc của Alpha books và hiện là Giám đốc Công ty cổ phần Thái Uyên hoạt động trong lĩnh vực xuất bản, phân tích: “Tôi nghĩ rằng bạn đọc yêu thích văn học vẫn thích thưởng thức từng câu chữ từ bản in truyền thống hơn, bởi sức mạnh và thú vị của sách văn học tiềm ẩn trong chính những câu văn, nếu chỉ chăm lo vào các yếu tố tương tác hay những thông tin mở rộng sẽ chỉ làm phân tán sự tập trung của họ mà thôi.” Còn một điều nữa, để có thể làm sách văn học phiên bản A2, đòi hỏi tác giả của nó phải cộng tác sâu cùng những hoạt động hỗ trợ mới có thể thực hiện, mà các nhà văn Việt Nam, có vẻ như việc làm này chưa được mấy người quan tâm. Bởi sách điện tử với đa số họ vẫn còn là một địa hạt mới mẻ mà nhiều tác giả, thậm chí ngay chính các đơn vị làm sách còn e dè.

Điều này được chứng thực ngay trong những chia sẻ của ông Trần Trọng Thành, Chủ tịch Hội đồng quản trị Vinapo rằng, khi Vinapo đưa ra lời đề nghị hợp tác, không chỉ các đơn vị xuất bản truyền thống e dè mà thậm chí một số nhà sách vốn được tiếng là năng động và bắt nhịp với thị trường cũng từ chối thẳng thừng hoặc băn khoăn vì chưa có thông tin cũng như hiểu biết đầy đủ hoặc có quan niệm khác về lĩnh vực này. Có đơn vị thử bằng cách đồng ý hợp tác 20 cuốn, có đơn vị thì 50 cuốn, có đơn vị 100 cuốn... Và cũng tương tự như thế với cá nhân các tác giả.

Bên cạnh đó, còn một vướng mắc lớn nữa về bản quyền từ góc độ luật pháp. Dù việc ra đời các ấn bản điện tử đã đánh dấu một trang mới của làng xuất bản thì hiện tại hệ thống văn bản pháp luật cũng còn chưa theo kịp, bởi thế sách điện tử hiện nay vẫn phải dùng chung hệ thống quy định dành cho… sách giấy. Có mặt tại sự kiện ra mắt sách A2 của Vinapo, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử, Bộ Công Thương cho biết, hiện nay Cục Thương mại điện tử mới đang soạn dự thảo văn bản Luật về bản quyền nội dung số để trình Thủ tướng phê duyệt. Với tư cách cá nhân ông Linh cũng thừa nhận: “Thói quen đọc giờ đây đã thay đổi, ngay bản thân tôi, báo giấy là thứ cơ quan có sẵn nhưng tôi cũng rất ít khi đọc, thay vào đó là những trang báo điện tử thường trực hàng ngày như VnExpress, Vietnamnet… Với sách cũng vậy. Vì thế, tôi nghĩ sách điện tử có tiềm năng rất lớn…

Bản in giấy cùng bản điện tử cuốn sách “Nhật ký mùa hạ” của nhà văn Di Li cùng được ra mắt tại sự kiện vào tháng 9/2011.

Tuy vậy, nếu quan niệm mua sách điện tử sẽ tiết kiệm chi phí hơn sách giấy thì hoàn toàn sai lầm, bởi thế hệ sách điện tử A2 do Vinapo giới thiệu không hề rẻ. Nhiều cuốn sách giáo trình được chào bán tương đương với giá sách in do những chi phí và tích hợp nhiều tính năng của loại sách này. Truyện tranh cũng vậy. Chỉ có sách văn học là giá rẻ hơn, trung bình mỗi cuốn sách điện tử giá bằng khoảng 1/3 sách giấy.

Dịch giả Nguyễn Lệ Chi, chủ thương hiệu Chibooks cũng là đơn vị tư nhân hợp tác tích cực với Vinapo trong việc làm sách điện tử từ nguồn sách hiện có của công ty chị. Nguyễn Lệ Chi lý giải thích, chị làm vậy là vì số hóa sách giấy là một xu hướng tất yếu, và chị hợp tác với Vinapo bởi đây là đơn vị đầu tiên tại Việt Nam làm sách điện tử bài bản và đàng hoàng. Theo Nguyễn Lệ Chi thì việc thu lời từ sách điện tử ban đầu là không nhiều, bởi thế chị cũng không băn khoăn quá về quyền lợi khi hợp tác.

Chị Nguyễn Thị Thanh Hà - Giám đốc Công ty cổ phần truyền thông Phương Đông, đơn vị tiên phong trong việc bắt tay với sách số cho biết, “chẳng có sách điện tử thì chúng tôi cũng phải “đánh nhau” với sách lậu rồi, thậm chí cả sách điện tử lậu, vậy thì tại sao không hợp tác với một đơn vị làm ăn đàng hoàng?”. Cũng bởi thế mà Phương Đông không những chuyển giao sách giấy do Công ty mình giữ bản quyền cho Vinapo số hóa mà còn tiến xa hơn bằng những hoạt động bắt tay trong lĩnh vực truyền thông. Năm 2011, nhiều người tham dự sự kiện ra mắt bản in giấy cùng bản điện tử cuốn sách “Nhật ký mùa hạ” của nhà văn Di Li do Phương Đông và Alezaa đồng tổ chức đã tỏ ra khá ngạc nhiên, bởi không ít người cho rằng sách giấy và sách điện tử là hai đối thủ “không đội trời chung”.

Một minh chứng nữa cho thế mạnh của sách điện tử, đó là tháng 11 năm 2011, Alezaa đã phát hành ấn bản điện tử cuốn Steve Jobs của Walter Isaacson ngay sau khi ông chủ hãng Apple qua đời, đây cũng là lần đầu tiên tại Việt Nam một cuốn sách điện tử được xuất bản trước sách in và ngay lập tức đã bán được số lượng lớn, điều đó cho thấy những ưu thế của loại hình sách điện tử. Những cái bắt tay tiên phong giữa các đơn vị làm sách giấy và sách điện tử có thể chưa đủ để làm nên một hướng đi chung cho thị trường xuất bản nói chung hay nói lên diện mạo của thị trường sách văn học nói riêng nhưng ít ra cũng cho thấy những tiềm năng lớn của sách điện tử trong tương lai gần.