Hội nghị tổng kết hoạt động xuất bản năm 2011: Vẫn chuyện sách “rác”, vi phạm bản quyền

Theo Cục Xuất bản, năm 2011, toàn ngành xuất bản được khoảng 27.000 cuốn, tăng 7% so với năm 2010. Tuy nhiên, con số tăng trưởng trên chỉ mang tính hình thức vì hàng loạt các chỉ số đo “sức khỏe” của các NXB vẫn rất… èo uột.  Trong số 64 NXB đang hoạt động, năm qua chỉ có 32 NXB có lợi nhuận trên 100 triệu đồng, sáu NXB đạt lợi nhuận trên một tỷ đồng, số còn lại hoạt động thoi thóp, thậm chí làm ăn thua lỗ như NXB Văn hóa - thông tin (lỗ 400 triệu đồng); Đại học Sư phạm TP.HCM (lỗ 389 triệu đồng), Tri Thức (lỗ 268 triệu đồng), Lao Động (lỗ 139 triệu đồng)…

Không chỉ hoạt động kém hiệu quả về kinh doanh, theo Cục Xuất bản, nhiều đơn vị làm sách còn để xảy ra sai sót trong nội dung khiến dư luận bức xúc. Một số tác phẩm có nội dung thô tục hoặc đề cập đến những vấn đề tình dục không được biên tập kỹ, gây phản cảm; một số tiểu thuyết lịch sử có những chi tiết dễ dãi, ngược với sự thật đã không còn là chuyện hiếm. Kiểm tra lưu chiểu năm 2011, cơ quan quản lý đã xử lý 50 cuốn sách vi phạm của 18 NXB, trong đó yêu cầu tái bản phải sửa chữa 14 cuốn, tạm đình chỉ phát hành để thẩm định nội dung chín cuốn; sửa chữa đính chính 11 cuốn; NXB tự thu hồi ba cuốn… Một số ấn phẩm được coi là "đình đám" trong sai sót về nội dung và hình thức nhưng vẫn được phát hành là: Sát thủ đầu mưng mủ - thành ngữ sành điệu bằng tranh (NXB Mỹ thuật); IQ - Hỏi đáp nhanh trí (NXB Thời đại); Hồn sử Việt - Các tiểu thuyết, giai thoại nổi tiếng(NXB Lao động); Kỳ nữ (NXB Hội Nhà văn); Đạo kỷ nguyên mới (NXB Đồng Nai)… Theo ông Nguyễn Thế Kỷ - Phó ban Tuyên giáo Trung ương: “Luật Xuất bản quy định rõ quá trình liên kết, nhưng không ít NXB lại ủy thác toàn bộ cho đơn vị liên kết, không kiểm soát nội dung, biến NXB trở thành nơi bán giấy phép”. 

Chưa hết, tại hội nghị, một số  đơn vị đã “tố” nhau chuyện bị lấn sân, xuất bản các ấn phẩm trái với chức năng đã đăng ký, nhất là chuyện vi phạm bản quyền, xào nấu, không trích dẫn nguồn tham khảo. Ông Nguyễn Duy Hùng, Giám đốc NXB Chính trị quốc gia - Sự thật nêu đích danh chuyện NXB Lao động vi phạm bản quyền cuốn sáchLịch sử Nam bộ kháng chiến (một công trình khoa học cấp quốc gia do cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt chủ trì soạn thảo), bê nguyên xi 600 trang từ quyển sách này vào cuốn Những chặng đường lịch sử Nam bộ kháng chiến mà không hề xin phép hay trích dẫn nguồn, cũng không đăng ký kế hoạch xuất bản.

Một số nguyên nhân sẽ gây khó cho ngành xuất bản sách trong năm 2012 cũng đã được các đại biểu đề cập. Ông Nguyễn Minh Nhựt - Giám đốc NXB Trẻ cảnh báo: “Với giá điện, xăng dầu tăng như hiện nay, chắc chắn giá giấy sẽ tăng, kéo theo giá xuất bản phẩm tăng cao. Đáng lo hơn, dù hiện nay có nhiều NXB, công ty làm sách, nhưng đa số lại “đói” bản thảo, đề tài hay”. Giám đốc NXB Trẻ dẫn chứng, riêng mảng sách văn hóa - văn nghệ trong nước đang rất thiếu đề tài. Hậu quả là các NXB phải dựa quá nhiều vào nguồn sách nước ngoài có sự khác biệt về truyền thống, văn hóa.  Đồng tình với ông Nhựt, ông Lê Nguyên Đại - Giám đốc Công ty văn hóa Thời Đại còn băn khoăn chuyện chiết khấu cho các đại lý phát hành sách hiện quá cao, khiến giá bìa sách bị đẩy lên, ảnh hưởng trực tiếp đến sức mua của bạn đọc. Mức chiết khấu phát hành hiện nay lên đến gần 50%, thậm chí có nơi lên đến 70%, lại bị chiếm dụng vốn, nên việc tăng giá sách để bù chi phí sản xuất là điều mà nhiều NXB đang áp dụng”.

Bên cạnh việc chấn chỉnh, tăng cường kiểm tra hoạt động xuất bản, Cục Xuất bản cũng đưa ra nhiều giải pháp nhằm tháo gỡ những khó khăn cho ngành xuất bản trong thời gian tới. Mới đây, Chính phủ đã quyết định hạ mức thuế thu nhập doanh nghiệp xuất bản từ 25% xuống còn 10%, đồng thời lập ra Quỹ hỗ trợ xuất bản. Với các NXB, việc giảm thuế là một tin vui vì sẽ góp phần giảm gánh nặng chi phí đầu ra cho sản phẩm, nhưng việc trông chờ vào sự  hỗ trợ từ Quỹ hỗ trợ xuất bản lại là một chuyện khác. Theo ông Đỗ Quý Doãn - Thứ trưởng Bộ TT-TT, Quỹ hỗ trợ xuất bản không phải tùy tiện ban phát mà phải xem xét, đặc biệt là chỉ tài trợ cho các xuất bản phẩm có giá trị phục vụ cộng đồng cao. Như vậy, các NXB, các đơn vị kinh doanh xuất bản phẩm vẫn phải “tự cứu mình” là chính.