Liệu có “siết” được liên kết xuất bản (29/10/2012)

Dự kiến sẽ được thông qua tại kỳ họp thứ 4, Quốc hội khóa XIII, Dự thảo Luật Xuất bản sửa đổi – được thảo luận tại hội trường ngày 27-10 vừa qua, vẫn khiến nhiều ĐBQH băn khoăn. 

 

 

Quá nhiều nhà xuất bản khiến độc giả băn khoăn khi lựa chọn

Ảnh: QUỐC  ANH 

 

Trước hết là sự lo lắng về sự nở rộ của các nhà xuất bản (NXB) trong tương lai. Tại sao vậy?  Theo dự thảo Luật Xuất bản sửa đổi lần này, đối tượng được thành lập NXB là cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị xã hội cấp Trung ương và cấp tỉnh; đơn vị sự nghiệp công lập cấp Trung ương và tổ chức chính trị xã hội nghề nghiệp cấp Trung ương trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm. Như vậy, đối tượng được thành lập NXB đã được qui định rõ ràng hơn, đồng thời cũng đã được mở rộng hơn so với Luật Xuất bản năm 2004. Trong khi các điều kiện về quản lý hoạt động xuất bản và chế tài xử phạt còn chưa theo kịp sự bùng nổ của hoạt động xuất bản, rõ ràng đây là điều đáng lo ngại. Trên thực tế, nhiều NXB hiện nay chỉ tồn tại nhờ vào việc bán giấy phép xuất bản cho các đối tác liên kết. Thậm chí, có NXB sở hữu đến 90% sản phẩm xuất bản liên kết. Chính vì vậy cho phép mở nhà xuất bản một cách quá dễ dàng, nhưng không đi kèm theo đó các hoạt động kiểm soát tương xứng và kịp thời sẽ gây ra những lãng phí lớn. Thống kê sơ bộ cho thấy, hiện cả nước có 64 NXB đa phần do Nhà nước bao cấp, nhưng mỗi năm chỉ đạt doanh thu hơn 40 tỉ đồng…

 

Đi vào nội dung cụ thể của liên kết xuất bản, Luật Xuất bản 2004 chỉ quy định đối tác liên kết xuất bản được tổ chức bản thảo, được liên kết để in và phát hành xuất bản phẩm. Thực tế của hoạt động xuất bản những năm qua lại cho thấy, đối tượng liên kết - thành phần phụ lâu nay lại trở thành nhân tố chính. Có nhiều đối tác liên kết gần như làm ra một xuất bản phẩm trọn vẹn, các NXB thậm chí chỉ ký giấy phép xuất bản thôi mà không biết là tác phẩm đó nội dung như thế nào. Hàng loạt sai sót về nội dung xuất bản phẩm liên kết được phát hiện thời gian qua là những minh chứng điển hình. 

 

Luật xuất bản sửa đổi lần này đã thừa nhận vai trò của đối tác liên kết xuất bản nếu có đủ năng lực, điều kiện thì có thể tham gia biên tập bản thảo. Nhưng ai thẩm định năng lực và điều kiện của đối tác liên kết thì vẫn còn là một câu trả lời để ngỏ. Theo đó, một vấn đề liên quan cũng được đặt ra: Có nên quy định cho các đối tác liên kết xuất bản được liên kết ở mức độ cao nhất, nếu có đủ lực lượng được tham gia biên tập hay không, hay chỉ dừng lại ở việc tổ chức bản thảo, in và phát hành? Vì vậy, khi đóng góp ý kiến cho Luật Xuất bản sửa đổi, nhiều ĐBQH đã thẳng thắn đưa ra đề nghị, cần siết chặt nạn liên kết xuất bản bằng cách quy định trách nhiệm chính cho Tổng giám đốc NXB nếu để xảy ra liên kết xuất bản có sai phạm. Bởi thời gian qua, nhiều NXB đã vòng vo tam quốc đổ lỗi cho phía đối tác liên kết, để rồi "né hạ” ngon lành.