Tăng cường công tác thông tin đối ngoại, nâng cao chất lượng ấn phẩm tuyên truyền trong thời kỳ đổi mới

Thông tin đối ngoại là những hoạt động giới thiệu, phổ biến, quảng bá  mang tính ngoại giao và ứng đối ra bên ngoài. Tuy nhiên trong bối cảnh sóng phát thanh, truyền hình, mạng thông tin điện tử toàn cầu (Internet) phát triển mạnh, mọi thông tin đối nội và đối ngoại đều có sự gắn bó, đan xen và chuyển hóa lẫn nhau.

Thông tin đối ngoại ra đời do yêu cầu của chính sách đối ngoại, là sự tiếp nối chính sách đối nội trong điều kiện mới; là bộ phận quan trọng trong đường lối đối ngoại của mọi quốc gia, dân tộc. Công tác thông tin đối ngoại được xác định vừa là một bộ phận của công tác tư tưởng vừa là một bộ phận của công tác đối ngoại.

Đối tượng thông tin đối ngoại ngoài nước bao gồm chính giới, truyền thông quốc tế, giới kinh doanh, học giả, nhân dân các nước và người Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm ăn ở nước ngoài. Đối tượng thông tin đối ngoại trong nước gồm người nước ngoài đến Việt Nam sinh sống, học tập, lao động, người Việt Nam hoạt động trong môi trường có yếu tố nước ngoài, đặc biệt là các cơ quan ngoại giao, báo chí, thông tin quốc tế ở Việt Nam.

Chủ tịch Hồ Chí Minh rất chú ý đến những thông tin mà bên ngoài quan tâm. “Báo chí của ta đã có một địa vị quan trọng trong dư luận thế giới. Địch rất chú ý, bạn rất quan tâm đến báo chí ta. Cho nên làm báo phải hết sức cẩn thận về hình thức, về nội dung, về cách viết”.

Trong bối cảnh cách mạng khoa học và công nghệ, nhất là công nghệ thông tin và công nghệ sinh học tiếp tục phát triển mạnh theo chiều sâu; xu thế hoà bình, hợp tác và phát triển, toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế được đẩy nhanh, tạo ra cơ hội tiếp cận tri thức thông tin đối ngoại cho nhiều người… Tuy nhiên thế giới ngày nay đang chứa đựng nhiều yếu tố phức tạp, khó lường; sự cạnh tranh nhau quyết liệt về kinh tế, xung đột cục bộ… có thể gây mất ổn định, gây nhiều khó khăn mới. Các quốc gia trên thế giới ngày càng quan tâm đến công tác thông tin đối ngoại, coi đó là vấn đề quan trọng nâng cao vị thế trên trường quốc tế.

Trong bối cảnh đó các phương tiện thông tin có tầm ảnh hưởng lớn, sức lan toả nhanh, rộng chính là các phương tiện truyền thông hiện đại như báo chí điện tử, hệ thống truyền hình, truyền thanh, vệ tinh truyền hình và các tờ báo lớn, được xuất bản bằng nhiều thứ tiếng; các hoạt động giao lưu, triển lãm quốc tế về văn hoá, nghệ thuật, hội chợ, kể cả việc sử dụng các phương tiện truyền thông nước ngoài...

Để nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững khi Việt Nam là thành viên của WTO, nhiệm vụ của công tác thông tin đối ngoại là góp phần giữ vững môi trường hòa bình, tạo các điều kiện quốc tế thuận lợi cho công cuộc đổi mới, đẩy mạnh phát triển kinh tế-xã hội, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh chung của nhân dân thế giới vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội.

 Những năm gần đây, nắm chắc đường lối đối ngoại của Đảng, Nhà nước, các cơ quan làm công tác thông tin đối ngoại của ta đã có những bước chuyển tích cực như theo dõi sát tình hình trong nước, quốc tế, thực hiện nhất quán phương châm chính xác, kịp thời, linh hoạt, phù hợp với từng đối tượng. Chúng ta đã tuyên truyền rộng rãi ra ngoài các chủ trương, đường lối đổi mới của Đảng, chính sách của Nhà nước về đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế; giới thiệu thành tựu đổi mới của đất nước; quảng bá hình ảnh đất nước, văn hóa, con người, tiềm năng phát triển và hợp tác của Việt Nam với cộng đồng quốc tế.

Những sự kiện, vấn đề quan trọng của đất nước được tuyên truyền kịp thời đến đông đảo nhân dân trong nước và cộng đồng quốc tế như việc Việt Nam được bầu và hoàn thành xuất sắc vai trò ủy viên không thường trực Hội đồng bảo an Liên Hợp Quốc nhiệm kỳ 2008-2009.  Giới thiệu rộng rãi việc Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO); kỷ niệm 30 năm ký Hiệp ước Hữu nghị và hợp tác Việt Nam - Lào; hoàn thành việc phân giới, cắm mốc biên giới trên đất liền giữa Việt Nam và Trung Quốc; kỷ niệm 60 năm thiết lập quan hệ Việt Nam -  Trung Quốc; Việt Nam - Liên bang Nga, các nước thuộc Liên Xô và Đông Âu; hoàn thành nhiệm vụ  là Chủ tịch ASEAN, tổ chức thành công Hội nghị cấp cao 17 của ASEAN…v.v.

Thành tựu thông tin đối ngoại thời gian qua đã tuyên truyền về các chuyến thăm của lãnh đạo cao cấp của Việt Nam và nước ngoài tạo dư luận thuận lợi, giúp  hiểu rõ hơn về Việt Nam. Các cơ quan thông tấn, báo chí đã có những hình thức đổi mới phương thức đưa tin, nâng cao hiệu quả đưa tin về các hoạt động ngoại giao góp phần nâng cao hiệu quả thông tin đối ngoại. Các hoạt động thông tin ngoại giao chính trị, ngoại giao kinh tế, ngoại giao văn hóa tạo thành chính sách ngoại giao toàn diện của Việt Nam được tiến hành theo đúng kế hoạch chỉ đạo nhưng linh hoạt, chủ động. Các hoạt động văn hóa, biểu diễn nghệ thuật, triển lãm tranh, sách báo, giao lưu âm nhạc, nghê thuật với các nước trong khu vực và quốc tế… tổ chức tại nhiều nước trên thế giới đã được thông tin, tuyên truyền, quảng bá rộng rãi trên truyền hình, báo viết, báo nói, báo mạng Việt Nam bằng nhiều thứ tiếng khác nhau.

Công tác tuyên truyền về người Việt ở nước ngoài được triển khai sâu rộng và toàn diện trên tất cả các mặt, đạt kết quả quan trọng. Đài Truyền hình Việt Nam đã đưa kênh VTV4 vào hệ thống truyền hình cáp tại một số địa bàn có đông người Việt Nam ở nước ngoài. Các cơ quan báo chí đã chú trọng hơn đến nâng cao chất lượng ấn phẩm tuyên truyền phục vụ nhu cầu của các cơ quan Việt Nam ở nước ngoài, Việt kiều và bạn bè quốc tế.

Các cơ quan thông tin đối ngoại đã đấu tranh, phản bác quan điểm, luận điệu sai trái của các phần tử cơ hội, các thế lực thù địch với Việt Nam; đấu tranh vạch mặt các phần tử chống phá đất nước; có nhiều cố gắng hoàn thành tốt việc tuyên truyền công tác tôn giáo của Đảng; thông tin về các vấn đề liên quan đến dân chủ, nhân quyền, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, biển đảo… Thông tin đối ngoại đã góp phần xứng đáng vào thắng lợi chung của công cuộc đối ngoại.

Tuy nhiên thông tin đối ngoại của ta mới mở rộng, còn bé nhỏ, còn nhiều hạn chế, khuyết điểm. Nhiều bạn bè quốc tế chưa hiểu biết nhiều về Việt Nam. Cơ chế chỉ đạo, phối hợp thông tin trên phạm vi toàn quốc vẫn còn những hạn chế, chưa chặt chẽ, có lúc chưa đáp ứng yêu cầu phản ứng nhanh, kịp thời, có tính thuyết phục, nhất là với những trường hợp đột xuất, nhạy cảm, được dư luận quốc tế quan tâm … Có địa bàn, địa phương, lĩnh vực chưa được quan tâm đúng mức, nên dẫn đến không hiểu rõ hoặc hiểu sai chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước liên quan đến việc tuyên truyền đối ngoại.

Việc tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước, thành tựu đổi mới; quảng bá hình ảnh đất nước, văn hóa, con người và tiềm năng hợp tác của Việt Nam với cộng đồng quốc tế còn hạn chế. Phương thức, nội dung thông tin chưa thực sự thuyết phục, hấp dẫn với nước ngoài và Việt kiều. Số lượng sách báo, ấn phẩm, nhất là bằng tiếng nước ngoài còn ít về số lượng, chưa phù hợp với các đối tượng của thông tin đối ngoại.

Việc thông tin, lập luận đối với một số vấn đề nhạy cảm như tôn giáo, chủ quyền, nhân quyền, biên giới lãnh thổ còn chung chung, chưa thực sắc bén, linh hoạt, tính thuyết phục chưa cao. Một số cơ quan báo chí đưa tin thiếu thận trọng, không chính xác và còn sơ hở để cho các thế lực thù địch, cơ hội, xuyên tạc. Một số báo đưa nhiều tin tiêu cực, một số trường hợp chủ yếu để “câu khách”. Các cơ quan báo chí thiếu phối hợp chặt chẽ với nhau trong việc tuyên truyền đấu tranh chống các luận điệu sai trái. Có lúc “im lặng” không đưa tin, khi thì đồng loạt lên tiếng, gây dư luận xấu trong xã hội.

Thực tiễn trên cho ta một số kinh nghiệm bước đầu về sự cần thiết nâng cao nhận thức về vai trò quan trọng của công tác thông tin đối ngoại trong tất cả cơ quan Đảng, Nhà nước và các cơ quan thông tin truyền thông đại chúng. Cần có quy chế phối hợp thông tin, phân công nhiệm vụ rõ ràng giữa các đơn vị liên quan có vai trò quyết định trong công tác thông tin đối ngoại. Đổi mới và có nhiều hình thức thông tin, phương thức hoạt động; gắn kết hoạt động thông tin đối ngoại của Đảng, Nhà nước với thông tin của các tổ chức nhân dân. Mở rộng đi đôi với quản lý chặt chẽ các phương tiện thông tin, truyền thông, đặc biệt là Internet.

 Nghị quyết Đại hội X của Đảng chỉ rõ: “Đẩy mạnh công tác văn hóa-thông tin đối ngoại, góp phần tăng cường sự hợp tác, tình hữu nghị giữa nhân dân ta với nhân dân các nước…Phối hợp chặt chẽ hoạt động đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân; chính trị đối ngoại và kinh tế đối ngoại; đối ngoại, quốc phòng và an ninh; thông tin đối ngoại và thông tin trong nước”.

Mục tiêu của hoạt động thông tin đối ngoại là góp phần vào thực hiện thắng lợi đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, hoà bình, hợp tác và phát triển. Thực hiện chính sách đối ngoại rộng mở, đa phươơng hoá, đa dạng hoá các quan hệ quốc tế. Giữ vững môi trươờng hòa bình, tạo các điều kiện quốc tế thuận lợi cho công cuộc đổi mới, đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đồng thời góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh chung của nhân dân thế giới.

Nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển; Đảng ta chủ trương thực hiện chính sách đối ngoại rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa các quan hệ quốc tế, chủ động, tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế trên các lĩnh vực với tinh thần Việt Nam là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế, phấn đấu vì hoà bình, độc lập và phát triển.

Phương hướng, nhiệm vụ thông tin đối ngoại hiện nay là tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, pháp luật, chính sách của Nhà nước; thành tựu đổi mới của đất nước, quảng bá hình ảnh đất nước Việt Nam ổn định, hoà bình, an toàn; con người Việt Nam cần cù, thân thiện, mến khách, là điểm đến du lịch, đầu tư hấp dẫn đối với bạn bè quốc tế. Tuyên truyền tranh thủ nhiều hơn nữa sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế và người Việt Nam sống ở nước ngoài đối với sự nghiệp đổi mới của đất nước, tạo điều kiện thuận lợi cho việc duy trì ổn định chính trị - xã hội, phát triển kinh tế.

Kiện toàn bộ máy chỉ đạo công tác thông tin đối ngoại; đặc biệt chú trọng việc tăng cường sự gắn kết giữa các cơ quan chức năng trong các hoạt động thu thập thông tin, nghiên cứu phân tích, tổng hợp tình hình thế giới; dự báo tình hình quốc tế, đề xuất kịp thời những đối sách của Đảng ta.

Tạo bước chuyển biến cơ bản trong công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác thông tin đối ngoại, nâng cao năng lực chuyên môn, bản lĩnh chính trị và trình độ tác nghiệp của cán bộ thông tin đối ngoại để đáp ứng tốt những yêu cầu mới đặt ra.

Tích cực triển khai có hiệu quả các "Đề án tuyên truyền nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò, tầm quan trọng và các định hướng của biển đảo Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc giai đoạn 2007-2010". Đẩy mạnh tuyên truyền kết quả công tác phân giới, cắm mốc trên đất liền Việt Nam-Trung Quốc, Nghị định thư về phân giới cắm mốc, Hiệp định quy chế quản lý biên giới Việt-Trung, Hiệp định về cửa khẩu và quản lý cửa khẩu trên biên giới đất liền Việt Nam-Trung Quốc; tuyên truyền "Năm hữu nghị Việt-Trung". Tuyên truyền những hoạt động phân giới, cắm mốc với Campuchia và tăng dày, tôn tạo hệ thống mốc giới với Lào.

Bổ sung nguồn lực, tăng cường tổ chức, bổ sung, nghiên cứu ban hành các văn bản pháp luật liên quan đến thông tin đối ngoại; đổi mới phương pháp, cách thức tuyên truyền. Coi trọng công tác tuyên truyền miệng và áp dụng công nghệ thông tin hiện đại, tận dụng ưu thế của Internet, truyền hình kỹ thuật cao vào các hoạt đông thông tin đối ngoại. Tăng cường đầu tư ngân sách và cơ sở vật chất, nguồn lực, cán bộ chuyên trách và bán chuyên trách công tác thông tin đối ngoại. Đẩy mạnh xã hội hóa một số hoạt động thông tin đối ngoại.

Quan tâm tranh thủ vai trò quan trọng của cơ quan báo chí, truyền thông nước ngoài, nhất là tờ báo, tạp chí, phát thanh - truyền hình nước ngoài có uy tín quốc tế về giới thiệu quảng bá tình hình đất nước, văn hóa, con người Việt Nam, tiềm năng hợp tác, phát triển của đất nước.    

Tăng cường đấu tranh phản bác các thông tin, quan điểm sai trái, phản động của các phần tử cơ hội, các thế lực thù địch với Việt Nam. đồng thời nâng cao tính chiến đấu, tính thuyết phục của các bài viết, ấn phẩm văn hoá, các sản phẩm thông tin đối ngoại. Tăng cường công tác dự báo tình hình, chủ động đề ra những định hướng chỉ đạo thông tin chính xác và kịp thời, đấu tranh có hiệu quả với những thông tin sai sự thật, xuyên tạc, giúp cộng đồng nước ngoài và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài hiều rõ hơn về chủ trương, đường lối đúng đắn nhất quán của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về những vấn đề nói trên, góp phần làm thất bại âm mưu “diễn biến hòa bình”, bảo vệ toàn vẹn chủ quyền, lãnh thổ của Tổ quốc.

Quán triệt các văn bản khác của Đảng và Nhà nước; tiếp tục nâng cao nhận thức của cấp ủy, chính quyền các cấp, các tầng lớp nhân dân, doanh nghiệp về vai trò quan trọng và sự cần thiết phải nhanh chóng nâng cao hiệu quả của công tác tuyên truyền, thông tin đối ngoại. Khẩn trương sửa đổi, bổ sung, ban hành các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến hoạt động thông tin đối ngoại, như Luật báo chí sửa đổi, Luật tiếp cận thông tin, Nghị định xử phạt hành chính trong lĩnh vực báo chí xuất bản…

 Tập trung hoành thành và triển khai các đề án, kế hoạch, chương trình thông tin đối ngoại liên quan đến các ngày kỷ niệm lớn, các sự kiện quan trọng của đất nước. Tăng cường sự gắn kết giữa thông tin đối nội và thông tin đối ngoại, đảm bảo sự thống nhất thông tin, hỗ trợ tác động lẫn nhau, làm cho cộng đồng quốc tế hiểu đúng và kịp thời về Việt Nam, giữ thế chủ động trong giao lưu, hợp tác với nước ngoài.

Coi trọng áp dụng công nghệ thông tin hiện đại vào các hoạt động thông tin đối ngoại; tận dụng ưu thế của Internet. Chú trọng đặc biệt vai trò của Internet, truyền hình kỹ thuật cao. Đề ra những giải pháp hữu hiệu nhằm tăng cường công tác quản lý Internet, ngăn chặn các trang web, blog có nội dung độc hại.

Tăng cường đầu tư ngân sách và cơ sở vật chất-kỹ thuật, nguồn lực cán bộ chuyên trách và bán chuyên trách công tác thông tin đối ngoại. Đẩy mạnh xã hội hóa một số hoạt động thông tin đối ngoại.

Quan tâm tranh thủ vai trò quan trọng của các cơ quan báo chí, truyền thông nước ngoài, nhất